Jakie są rodzaje trądziku i jak je rozpoznać?

Zmiany trądzikowe na skórze mogą przybierać różne oblicza – czasem mogą występować wyłącznie zaskórniki, czasem pojawiają się innego rodzaju wykwity w postaci grudek, krostek, czasem nawet bardzo głębokich cyst. Zmienia się także umiejscowienie zmian, pojawiają się w różnym wieku, różne czynniki decydują o ich nasileniu i różna jest odpowiedź skóry na podejmowane próby leczenia czy pielęgnacji. Ze względu na to pojawiają się różne klasyfikacje tej choroby skóry. 

Rodzaje trądziku możemy rozpoznać na podstawie: morfologii zmian (zaskórnik, grudka, krosta, guzek), głębokości, charakterystyki występujących zmian – czy są jednorodne czy wielopostaciowe np. zaskórniki i krosty, lokalizacji, wieku, czynników wywołujących etc.

W oparciu o współczesne klasyfikacje dermatologiczne (Global Acne Classification, GAGS, Leeds, EADV 2020–2024) możemy podzielić trądzik ze względu na stopień „ciężkości”: mild/ moderate / severe czyli od niewielkiego nasilenia po ciężką postać trądziku. 

Generalny i najbardziej popularny podział zmian trądzikowych obejmuje kategorie:

Trądzik zaskórnikowy (comedonal acne)

W tym przypadku zmiany występują najczęściej w centralnej części twarzy, na czole , nosie , policzkach i charakteryzują się występowaniem zaskórników otwartych ( blackheads , ciemne kropki) oraz zamkniętych (biała grudka) z niewielkim nasileniem stanu zapalnego. To stosunkowo lekka postać trądziku, zwłaszcza jeśli przeważają zaskórniki otwarte, dość łatwa w pielęgnacji, ale wymagająca czujności. Dlaczego? Nieprawidłowe oczyszczanie lub jego brak (!), stosowanie komedogennych kremów czy makijażu, lub nadmierne podrażnienie może zaostrzać stan zapalny i pogarszać stan skóry oraz powodować nasilenie zmian i ich ewolucję. 

Trądzik grudkowo–krostkowy (papulopustular acne)

W tym rodzaju trądziku widoczne są zmiany zapalne. Początkowo pojawiają się drobne grudki, często zaskórniki zamknięte, które jednak z czasem zmieniają się w wyniosłe ponad powierzchnię naskórka czerwone grudki i drobne krostki. Często towarzyszy im zwiększona wrażliwość skóry, zaczerwienienie, miejscowa bolesność, wynikająca ze stanu zapalnego. Często także tym zmianom towarzyszy odwodnienie naskórka, choć powierzchniowo skóra może być tłusta i błyszcząca. W tym przypadku niezwykle ważne jest łączenie w pielęgnacji odpowiednich składników, regulujących proces złuszczania naskórka z produktami nawilżającymi i antyoksydacyjnymi ( w celu zminimalizowania stanu zapalnego). W tym przypadku częściej zmiany obserwowane są nie tylko na twarzy ale także w innych lokalizacjach plecy, ramiona, dekolt. 

Trądzik guzkowy / torbielowaty (nodulocystic acne)

Duże , głębokie i bolesne zmiany guzkowe, czasem twarde, czasem wypełnione treścią z tworzącymi się przetokami. Silny stan zapalny, bardzo wysoka aktywność markerów zapalnych, zaczerwienienie, tkliwość, miejscowy obrzęk. W konsekwencjach pojawia się uszkodzenie ścian mieszka włosowego, blizny i deformacje tkanek. Najczęstsza lokalizacja – linia żuchwy, dolna część policzków, szyja, plecy. Wymaga specjalistycznego leczenia dermatologicznego. 

Występuje także ciężka postać tego rodzaju trądziku, przebiegająca z masywnym stanem zapalnym, torbielami, ropniami, prowadząca do powstawania głębokich blizn zanikowych, przerostowych( acne conglobata) oraz ekstremalnie ciężka postać trądziku występująca nagle, z intensywnym stanem zapalnym oraz zmianami skórnymi trądzik piorunujący ( acne fulminans) połączona z ogólnoustrojowymi dolegliwościami gorączką i bólami stawów, wymaga szybkiej interwencji lekarskiej. 

Ze względu na przyczyny można jeszcze wyróżnić inne typy trądziku:

Trądzik kosmetyczny

Związany ze stosowaniem komedogennych składników w produktach pielęgnacyjnych, niewłaściwym oczyszczaniem twarzy, np. niedokładnym usuwaniem makijażu. Czasem można pomylić go z wysypką trądzikopodobną (acneiform rush), która jest wynikiem podrażnienia naskórka po zastosowaniu silnych składników aktywnych lub agresywnych procedur pielęgnacyjnych i najczęściej ustępuje po wdrożeniu odpowiedniej pielęgnacji, wzmacniającej funkcje barierowe i łagodzącej podrażnienia. Tego rodzaju zmiany mogą wystąpić także jako efekt nadmiernej ekspozycji na drażniące czynniki zewnętrzne, np. promieniowanie UV, mechaniczne podrażnienie otarcia ( np. maskne) lub np. stosowanie specyficznych leków (sterydy). To, czym się najczęściej charakteryzuje to rozsianymi, w miarę regularnymi i jednorodnymi zmianami, malutkimi grudkami, krostkami, a jego nasilenie zależy od wyjściowego stanu skóry oraz jakości bariery naskórkowej. 

Pozostałe rodzaje trądziku

Można także wyróżnić jako osobną jednostkę trądzik dorosłych – acne tarda, w którym zmiany najczęściej zlokalizowane są w linii żuchwy , na brodzi , wokół ust. Często podłożem jest dysbioza, wysoki poziom stresu, czasem insulinooporność, wysoka aktywność IGF -1 związana z wysoką zawartością cukrów w diecie i przetworzonej żywności. Odmianą tego zaburzenia jest także trądzik hormonalny ( często występują razem) zależny od androgenów, w tym przypadku najczęściej pojawiają się bolesne guzki, w dolnej linii twarzy – żuchwa, podbródek, czasem szyja. Oba rodzaje wymagają interdyscyplinarnego podejścia połączonego z odpowiednią pielęgnacją skóry. 

Aby dopełnić listę warto na koniec przyjrzeć się najmłodszym i trądzikowi niemowląt, który także często pojawia się w pierwszych miesiącach życia i wynika z niedojrzałości mikrobiomu oraz wrażliwości na matczyne androgeny, dotyczy około 20% i charakteryzuje się zmianami grudkowo krostkowymi .ustępuje często samoistnie lub w wyniku pielęgnacji wspomagającej funkcje bariery naskórka.

Wszystkie te rodzaje zmian skórnych należy oddzielić od trądziku różowatego, którego mechanizm powstawania oraz obraz kliniczny jest odmienny. Wymaga także innego schematu postępowania. 

FAQ

Zaenglein A.L. et al. Guidelines of care for the management of acne vulgaris. Journal of the American Academy of Dermatology (AAD), 2016–2022 update.

EADV Acne Task Force. European Evidence-Based Acne Guidelines, 2022.

Klasyfikacja rodzajów i nasilenia trądziku w niniejszym opracowaniu opiera się na zweryfikowanych skalach klinicznych (Global Acne Grading System – GAGS wg Doshi et al. 1997; Leeds Revised Acne Grading System wg O’Brien et al. 1998) oraz na europejskich wytycznych leczenia trądziku (European S3 Guidelines – Nast et al. 2012, update 2016; EADV Clinical Guidelines).